Een dierenarts vaart een rechte koers ….. en werkt daarom in het symmetrievlak.

Het anatomisch bouwplan van mens en dier is (pathologische uitzonderingen daargelaten) praktisch symmetrisch. Dit betekent echter niet dat er onwillekeurig links of rechts gehandeld wordt, want meestal is er sprake van een duidelijke voorkeurszijde. Dit geldt voor zowel de mens als het dier, kijk maar naar veulens die met één been naar voren en één been naar achteren staan bij het grazen (zie figuur 1).

Er is een natuurlijke aanleg voor één zijde en dominant gebruik van deze zijde leidt tot een betere coördinatie ervan ten opzichte van de andere zijde. Extreem eenzijdig gebruik kan een asymmetrische ontwikkeling tot gevolg hebben: ongelijke voeten bij het hierboven genoemde veulen en eenzijdige zware bespiering bij een toptennisspeler of juist spieratrofie bij eenzijdige onderbelasting. Voor een gezonde lichamelijke ontwikkeling is symmetrische belasting daarom essentieel.

In de werksituatie wordt veelvuldig een asymmetrische houding ingenomen, bijvoorbeeld bij het scheef voor de operatietafel staan, het fixeren van een hond op de röntgentafel, het nemen van een melkmonster, rectaal exploreren et cetera. Zeker wanneer er sprake is van statische belasting, dus wanneer je langere tijd dezelfde houding aanneemt, is het belangrijk zoveel mogelijk in een symmetrische houding te werken. Een asymmetrische belasting kan in deze situatie met een verminderde doorbloeding namelijk al snel tot overbelasting leiden.

Vooral tijdens staande werkzaamheden is de verleiding vaak groot een asymmetrische stand in te nemen. Bij het staan heb je namelijk meer bewegingsvrijheid dan tijdens zittende werkzaamheden. Let er daarom bij staand werk op dat je recht voor je werkveld blijft staan, zoals bijvoorbeeld tijdens operaties (zie tekening). In een aantal gevallen zijn het de werkomstandigheden die een asymmetrische houding uitlokken. Hierbij valt te denken aan situaties waarbij de gebruikte apparatuur verkeerd staat opgesteld. Vaak gaat het dan om beeldschermen zoals bijvoorbeeld die van de scanner of, zoals in figuur 2 te zien is, tijdens een laparoscopie. Een scheve opstelling van de apparatuur maakt een (zeer) asymmetrische houding noodzakelijk om op het beeldscherm te kunnen kijken. Het is dan noodzakelijk de situatie te verbeteren om een gezonde werksituatie te verkrijgen, want dit soort werkomstandigheden leidt tot nek- en rugklachten. Dit geldt dus ook voor de computerwerkplek!

Niet alle handelingen zijn uit te voeren in een symmetrische houding, denk bijvoorbeeld aan het rectaal exploreren. Tijdens deze handeling wordt het lichaam asymmetrisch belast, niet alleen de schouders, maar ook de rug, de knieën en de heupen … Om toch tot een zoveel mogelijk symmetrische belasting te komen, is het dus noodzakelijk zowel links- als rechtshandig te werken. Hierdoor wordt de belasting netto eigenlijk weer symmetrisch. Het streven naar symmetrie is minder belangrijk bij incidenteel voorkomende werkzaamheden zoals bij het nemen van een melkmonster bij een lastige koe, maar is des te belangrijker bij alle ‘routineklussen’, de werkzaamheden die dagelijks worden uitgevoerd .

Veterinaire ergonomie: het blijft een kwestie van lijfsbehoud.